Pytanie o przyczynę, dla której pizza ma taki, a nie inny kształt jest z jednej strony dość abstrakcyjne, ale z drugiej – interesujące. Dlaczego wybór padł właśnie na koło, a nie np. na prostokąt, kwadrat czy trójkąt? Wydaje się, że zadecydowały o tym kwestie praktyczne.

Anegdota mówi, że za okrągłością pizzy stoją matematycy, którzy nie chcieli urazić żadnej z figur geometrycznych. Właśnie dlatego zadecydowali, że pizza będzie okrągła, jej kawałki – trójkątne, zaś pudełko na włoskie danie – kwadratowe lub prostokątne. Oczywiście, nie ma w tej historii zbyt wiele prawdy – zwłaszcza że pierwsza pizza w kształcie, jaki znamy dziś, pojawiła się w połowie XIX wieku i nikt nie oferował wówczas opcji z dowozem. Trzeba jednak przyznać, że jako żart opowiedziany podczas imprezy sprawdzi się niezawodnie. A jak było naprawdę?

Okrągły kształt jest praktyczny

Jedną z najważniejszych cech kuchni włoskiej jest jej prostota. Włosi nie lubią zbytnio komplikować ani swojego życia, ani przepisów na potrawy. Tak też jest z pizzą. Ta pierwsza, Margherita, została zaserwowana jedynie (i aż!) z pomidorami, mozzarellą oraz bazylią. I wystarczyło. Dlaczego? Bo dla Włochów liczy się jakość składników – to one sprawiają, że potrawy ze słonecznej Italii smakują tak dobrze. Ich wygląd zaś, choć ważny, ma drugorzędne znaczenie.

Po co więc kucharze włoscy mieli utrudniać proces przygotowania pizzy, próbując nadać jej kwadratowy czy prostokątny kształt? Elastyczne ciasto było przez nich wyrabiane i rozciągane poprzez podrzucanie. Istotna była jego odpowiednia grubość, okrągły kształt był zaś tym, który ciasto przybierało naturalnie. Wystarczy i dziś poobserwować pizzailolo, na przykład w restauracji Da Grasso w Warszawie, by zobaczyć, że do nadania ciastu odpowiedniej grubości wcale nie potrzebny jest wałek, a jedynie sprawne ręce. Jak więc widać, za „okrągłością” nie czai się żadna tajemnica.

Czy zawsze okrągła?

Tak jak piłka, tak i pizza nie zawsze jest okrągła (wystarczy przypomnieć sobie piłkę do rugby!). Oczywiście wersja klasyczna, pochodząca z Neapolu, ma właśnie taki kształt. Jednak i wersje prostokątne pojawiają się w tradycyjnych przepisach. Gdzie? Jeszcze dalej na południe, na Sycylii. Nazywana przez Włochów „sfincione”, ma ser ukryty również pod sosem i bardzo mało dodatków, ale będąc w Katanii czy Palermo zdecydowanie warto jej skosztować.

Prostokątna jest również pizza Stromboli – przygotowywana za Oceanem, gdzie to włoskie danie trafiło wraz z imigrantami mniej więcej w XIX wieku. Stromboli przypomina bardziej roladę, bo ciasto jest zawinięte wzdłuż krótszego boku, niemniej jednak to także forma pizzy, którą warto choć raz w życiu spróbować.

I na koniec: czemu pudełko na pizzę jest kwadratowe lub prostokątne? Bez względu na to, czy pizzę zamawia się w Da Grasso w Warszawie, czy z niejednej z pizzerii w Neapolu bądź Kalabrii – kształt pudełka jest niezmienny. Tu również w grę wchodzi pragmatyka (pudełko chroni pizzę przed uszkodzeniem w transporcie) i… ekonomia (ten kształt złożyć jej najprościej, a co za tym idzie – najtaniej).